Άσυλο: Η ΕΕ πρέπει να συσπειρωθεί

Ενόψει των διαπραγματεύσεων για το νέο Σύστημα του Δουβλίνου, τις οποίες θα έχουν οι χώρες μέλη στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Κάριτας Ευρώπης καλεί τις χώρες μέλη της ΕΕ να τιμήσουν τις ιδρυτικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδιάζοντας ένα νέο και διαφανές σύστημα που θα ενισχύει την αλληλεγγύη και την ανάληψη ευθυνών από τα κράτη μέλη. Το αναθεωρημένο Δουβλίνο θα πρέπει να παρέχει γρήγορη και δίκαιη πρόσβαση σε διαδικασίες παροχής ασύλου, χωρίς διάκριση, και να έχει στον πυρήνα του το δικαίωμα της ένωσης οικογενειών καθώς και ό,τι καλύτερο για το συμφέρον του παιδιού.

 «Τώρα είναι η ώρα για αλλαγή και οι ηγέτες της ΕΕ οφείλουν να παραμερίσουν τα προσωπικά τους συμφέροντα για να βρεθεί ένας ευρωπαϊκός συμβιβασμός που θα εφαρμοστεί από όλους, τόσο υπό κανονικές συνθήκες όσο και σε χρονικές περιόδους αυξημένων αφίξεων» δηλώνει η Shannon Pfohman, Διευθύντρια Πολιτικής και Συνηγορίας της Κάριτας Ευρώπης.

Το υπάρχον σύστημα του Δουβλίνου αποδείχθηκε, έως σήμερα, ανεπαρκές κι αποτυχημένο. Το γραφειοκρατικό και δαπανηρό σύστημα ενθάρρυνε τη μετατόπιση των αρμοδιοτήτων από το ένα κράτος στο άλλο και προκάλεσε πάρα πολλές προσωπικές τραγωδίες στους ανθρώπους που χρήζουν προστασίας από την Ευρώπη. Η διαμάχη ανάμεσα στα κράτη μέλη για το πού θα αποβιβάσει τους 629 ανθρώπους που είχε διασώσει από την Μεσόγειο το πλοίο Aquarius είναι το τελευταίο ντροπιαστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης.

Το προβληματικό σύστημα του Δουβλίνου έφερε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση κράτη μέλη στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, τα οποία είναι, εκ των πραγμάτων, υπεύθυνα για την επεξεργασία των περισσότερων αιτήσεων για χορήγηση ασύλου. Αυτό προκάλεσε ένταση στις σχέσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη, με τις χώρες που βρίσκονται στα σύνορα να ζητούν περισσότερη αλληλεγγύη και τις άλλες να κρύβονται πίσω από το σύστημα για να διατηρήσουν την κατάσταση ως έχει. Στο μεταξύ, οι αιτούντες άσυλο πληρώνουν τεράστιο τίμημα. Πολλοί έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους. Ασυνόδευτα παιδιά εξαφανίζονται στα δίχτυα εγκληματικών συμμοριών. Άλλοι καταλήγουν να ζουν σε καταστάσεις ασταθείς (in limbo) μετακινούμενοι από την μία χώρα στην άλλη ή εξωθούνται στην ένδεια από φόβο μην αναγκαστούν να επιστρέψουν στην πρώτη χώρα άφιξής τους.

Το άγχος και η τεράστια ψυχολογική απογοήτευση που γεννά το σύστημα του Δουβλίνου είναι εμφανή στις ακόλουθες μαρτυρίες από μετανάστες, που υποστηρίζει η Κάριτας Γαλλίας:

«Εξαιτίας του Δουβλίνου, δεν είμαι πια άνθρωπος, είμαι ένα διαρκώς περιπλανώμενο πλάσμα μέσα στην Ευρώπη» (Bilal, Αφγανιστάν, 10 χρόνια στην Ευρώπη).

«Όταν ακούω το όνομα του Δουβλίνου, αρρωσταίνω και δεν θέλω να μιλήσω άλλο σε κανέναν γιατί όσο βρίσκομαι υπό τη διαδικασία του Δουβλίνου, δεν μπορώ να είμαι φυσιολογικός και φοβάμαι διαρκώς την αστυνομία» (Jabarkhail, Αφγανιστάν).

Είναι εξαιρετικά ανησυχητικό το ότι ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προωθούν το διαβόητο αυστραλιανό μοντέλο για να εφαρμοστεί και στην Ευρώπη, αντί να γίνει προσπάθεια να βελτιωθεί το σύστημα του Δουβλίνου και να αυξηθεί το επίπεδο παροχής ασφάλειας και αλληλεγγύης εντός της ΕΕ. «Οι συζητήσεις δεν θα πρέπει να παρασυρθούν στην ολισθηρή οδό της αποποίησης των διεθνών ευθυνών ασύλου από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις «μεταφοράς» τους στις γειτονικές χώρες. Η Σύμβαση της Γενεύης και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πρέπει να παραμείνει στο επίκεντρο κάθε ξεχωριστής δράσης της ΕΕ», τονίζει η Shannon Pfohman.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να συσπειρωθούν και να υπερασπίσουν το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου που βασίζεται στην αλληλεγγύη, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στην κατανομή της ευθύνης. Αυτή είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση που θέλουμε!

  • Ο κανονισμός του Δουβλίνου που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση καθορίζει ποια κράτη μέλη έχουν την ευθύνη να χειρίζονται αιτήσεις ασύλου. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο νομοθετούν από κοινού σε αυτό το θέμα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε τη δική του θέση  τον Νοέμβριο του 2017, η οποία εισάγει ένα υποχρεωτικό μηχανισμό μετεγκατάστασης (Βλ. περίληψη εισηγήτριας Ευρωβουλευτού Cecilia Wikström εδώ). Εξαιτίας εντονότατων διαφωνιών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, το Συμβούλιο δεν έχει καταφέρει να συμφωνήσει σε μια διαπραγματευτική θέση μέχρι στιγμής, παρεμποδίζοντας την έναρξη του τριμερούς διαλόγου με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέμενε να βρεθεί πολιτική συμφωνία στη βάση της αλληλεγγύης και της κατανομής ευθύνης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα τέλη Ιουνίου.
  • Τους τελευταίους λίγους μήνες, αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ τάχθηκαν υπέρ της αντιγραφής του αυστραλιανού συστήματος ασύλου στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, πλοία με αιτούντες άσυλο παρεμποδίζονται εν πλω και απωθούνται από τις ακτές σε ειδικά «διαδικαστικά» κέντρα στα νησιά Ναούρου και Παπούα Νέα Γουινέα όπου κρατούνται σε απάνθρωπες συνθήκες ενώ η αίτηση ασύλου τους εξετάζεται. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες  και αρκετές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων  έχουν επικρίνει έντονα το μοντέλο αυτό.
  • Οι προτάσεις της Κάριτας Ευρώπης για την αναμόρφωση του κανονισμού του Δουβλίνου περιλαμβάνουν:
    • Αναμόρφωση των κριτηρίων που θα καθορίζουν ποιο κράτος μέλος της ΕΕ είναι υπεύθυνο, θα λαμβάνουν υπ’ όψιν τους οικογενειακούς δεσμούς, το συμφέρον του παιδιού και τις προτιμήσεις του αιτούντα καθώς και τους δεσμούς με κάποιο συγκεκριμένο κράτος μέλος της ΕΕ αντί να χρησιμοποιούνται παράτυπα κριτήρια εισόδου.
    • Σχεδιασμός ενός δίκαιου και αποτελεσματικού μηχανισμού αλληλεγγύης και μετεγκατάστασης για να χαλαρώσει η πίεση στα κράτη μέλη που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και να ανασταλούν οι μεταφορές με βάση τη συμφωνία του Δουβλίνου σε μια χώρα που είναι ήδη πολύ πιεσμένη.
    • Να γίνει προτεραιότητα η ενότητα της οικογένειας και η επανένωση της οικογένειας στο σύστημα του Δουβλίνου (συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του Δουβλίνου ΙΙΙ) και να διευρυνθεί ο ορισμός της οικογένειας.
    • Να γίνει προτεραιότητα το μεγαλύτερο συμφέρον του παιδιού, το οποίο θα αξιολογείται μέσα από μια προσέγγιση πολλών επιστημονικών πεδίων από καταρτισμένη ομάδα ενώ το γρηγορότερο δυνατό θα ορίζεται κηδεμόνας στους ασυνόδευτους ανηλίκους.
    • Να αποφευχθεί η διαδικασία αποδοχής προ Δουβλίνου, η οποία αποσκοπεί να αξιολογήσει αν ένας αιτών προέρχεται από ασφαλή τρίτη χώρα ή από την πρώτη χώρα ασύλου.
    • Να διασφαλιστεί δίκαιη και αποτελεσματική αντιμετώπιση και δικλείδες ασφαλείας καθώς και να καταργηθούν τα τιμωρητικά μέτρα στην περίπτωση δευτερογενών μετακινήσεων.
    • Να εξεταστούν εναλλακτικές επιλογές εκτός της κράτησης και να μην κρατούνται ποτέ παιδιά.
    • Να βελτιωθεί η εφαρμογή του Δουβλίνου ΙΙΙ αξιοποιώντας τα σημεία ευελιξίας όπως είναι η ρήτρα εξάρτησης και οι διακριτικές ρήτρες, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα πιο ανθρώπινο και αποτελεσματικό σύστημα.